Grafika przedstawiająca św. Toribio de Mogrovejo (©causesanti.va)

Leon XIV śladami św. Toribio de Mogrovejo

Kim był święty, który ewangelizował kontynent południowoamerykański. Jego portret z okazji wizyty papieża w Urugwaju, Argentynie i Peru (z listopadowych „Tracce”)
Maria Acqua Simi

W dniach od 6 do 17 listopada Leon XIV będzie przebywać w Ameryce Łacińskiej, gdzie odwiedzi Urugwaj, Argentynę i Peru. W kraju, w którym Robert Francis Prevost spędził większość swojego życia misyjnego i duszpasterskiego, Papież odwiedzi Limę i Chiclayo, Cuzco oraz Pucallpę, gdzie spotka się również z ludnością amazońską. Podróż ta odbywa się w roku, w którym Peru obchodzi trzystulecie kanonizacji św. Toribio Alfonso de Mogrovejo, kluczowej postaci w ewangelizacji kontynentu południowoamerykańskiego. Kim był? I dlaczego, cztery stulecia po jego śmierci, pamięć o nim jest wciąż tak żywa? Podczas Meetingu w Rimini w 2006 roku poświęcono mu wystawę. Ksiądz Giovanni Paccosi, Andrea Aziani, ksiądz Fidel González i inni kuratorzy przeszukali archiwa archidiecezji w Limie, gromadząc książki, świadectwa i dokumenty, aby odtworzyć zaskakującą historię tego świętego. Dzisiaj opowiemy wam o niej.

Toribio urodził się w 1538 roku w Mayorga, małej hiszpańskiej wiosce. Pochodził z rodziny szlacheckiej, był drugim z pięciu braci. Studiował prawo, filozofię i teologię na uniwersytetach w Coimbrze, Santiago de Compostela i Oviedo, i stał się cenionym prawnikiem. Wykładał w Salamance, a mając nieco ponad czterdzieści lat, został mianowany inkwizytorem w Granadzie. Był więc prawnikiem z ugruntowaną już karierą, gdy Filip II pomyślał o nim w kontekście zadania, które całkowicie zmieniło jego życie. Były to lata, w których Kościół katolicki zaczynał wdrażać reformy Soboru Trydenckiego. W Europie trwały prace nad reformą duchowieństwa i życia zakonnego; w 1571 roku pod Lepanto Święta Liga pokonała flotę osmańską. Po drugiej stronie oceanu sytuacja wyglądała zupełnie inaczej: należało jeszcze ustalić, w jaki sposób ewangelizować ogromne terytoria, ludy posługujące się różnymi językami oraz społeczności, w których hiszpański podbój pozostawił głębokie rany. Wśród tych terytoriów znajdowało się Wicekrólestwo Peru, obejmujące znaczną część hiszpańskich posiadłości w Ameryce Południowej (praktycznie całą dzisiejszą Amerykę Łacińską od Przesmyku Panamskiego aż po Ziemię Ognistą).

W 1575 roku zmarł tam brat Jerónimo de Loayza, arcybiskup i misjonarz. Aby kontynuować jego dzieło ewangelizacji, Filip II szukał prawnika, człowieka prawego i cieszącego się sprawdzonym zaufaniem. Wybór padł na Toribio. Pojawił się jednak problem: był on wciąż osobą świecką. Podobnie jak kilka wieków wcześniej św. Ambroży, musiał w bardzo krótkim czasie przyjąć święcenia kapłańskie. W ciągu czterech tygodni został wyświęcony na kapłana, konsekrowany na biskupa i mianowany przez papieża Grzegorza XIII arcybiskupem Ciudad de los Reyes, „Miasta Królów”. Przyszła Lima.

Toribio Alfonso de Mogrovejo wyruszył z Sewilli w 1579 roku w towarzystwie swojej siostry Grimanesy. Przed opuszczeniem Europy napisał do papieża: „Doskonale wiem, że jest to ciężar przekraczający moje siły, budzący strach nawet wśród aniołów, i choć uważam się za niegodnego tak wysokiego urzędu, nie zwlekałem z jego przyjęciem, ufając Panu i powierzając Mu wszystkie moje obawy”. Miał ku temu dobre powody. Archidiecezja, do której przybył, obejmowała ogromne terytoria, a Mogrovejo zaczął ją przemierzać w całości. Pieszo lub na grzbiecie muła. Nauczył się języka miejscowej ludności, keczua, aby móc rozmawiać bezpośrednio z tubylcami i chciał, by wszyscy zakonnicy i zakonnice postąpili tak samo. Odwiedził swoją archidiecezję cztery lub pięć razy, pokonując tysiące kilometrów, przemierzając Kordyliery Andyjskie, niebezpieczne szlaki, głębokie rzeki, bagna i miejsca, gdzie każdy krok mógł stać się zagrożeniem. Historyczne relacje mówią, że dotarł aż do granic lasu amazońskiego, na tereny Indian „aucas”, narażając życie swoje i tych, którzy mu towarzyszyli. Był bliski śmierci, gdy przemawiając do „aucas” w ich języku, zdołał nawiązać dialog, który w kolejnych latach dał początek lokalnej wspólnocie chrześcijańskiej. Udał się do Guancabamba i do „motilones” z Moyobamby, w Cajamarquilli i w innych miejscach, do których żaden człowiek nigdy by się nie odważył udać. On jednak miał wystarczający powód: tam byli ludzie, którzy jeszcze nie poznali Chrystusa.

Jego wielką intuicją było jednak to, że wyprawy te nie mogły zakończyć się jedynie wizytą arcybiskupa. W tych miejscach ludzie prosili o księży, ponieważ pragnęli przyjąć chrzest i zostać pouczeni o doktrynie chrześcijańskiej. Dlatego też dołożył wszelkich starań, aby ewangelizacja zyskała strukturę, ciągłość i narzędzia, które przetrwałyby nawet po jego odejściu. Udoskonalił katechezę dla rdzennej ludności, dążył do alfabetyzacji, zlecił wydanie pierwszego trójjęzycznego katechizmu (w języku hiszpańskim, keczua i ajmara), który do dziś zna na pamięć bardzo wielu mieszkańców Ameryki Łacińskiej. Kolejne wersje zostały następnie przetłumaczone na dziesiątki języków tubylczych. Wiara musiała być wyjaśniana w języku zrozumiałym dla ludzi. Uregulował liturgię, ustanawiając, że muzyka (od chorału gregoriańskiego po polifonię, od wykorzystania rdzennych instrumentów muzycznych po europejskie) ma być filarem ewangelizacji i do dziś w Andach nie należą do rzadkości organy z XVII wieku; każdy kościół posiada podwyższony drewniany chór, a harfa jest instrumentem niezwykle rozpowszechnionym. Dzięki temu impulsowi w tamtych latach ochrzczono setki tysięcy osób, a św. Toribio udzielił bierzmowania nawet trzem przyszłym świętym: św. Marcinowi z Porres, św. Franciszkowi Solano i św. Róży z Limy.

Jako arcybiskup de Mogrovejo miał wszechstronną wizję powierzonego mu zadania. Założył w swojej archidiecezji kilka szpitali i około stu nowych parafii, aby obecność Kościoła nie zależała wyłącznie od sporadycznych wizyt biskupa. Zajmował się formacją duchowieństwa i założył w Limie seminarium, które miało stać się punktem odniesienia dla formacji kapłańskiej na całym kontynencie. Był surowy wobec księży zbyt blisko związanych z interesami konkwistadorów i wszystkim wskazywał modlitwę, pokutę i ubóstwo jako drogę do nawrócenia. Reforma Kościoła nie była dla niego zatem jedynie kwestią dekretów: oznaczała ona poszukiwanie tych, którzy byli daleko, troskę o ubogich oraz przygotowywanie kapłanów zdolnych do kontynuowania tej pracy, gdy jego już nie będzie. Wszystko to jednak bez rezygnacji z tego, co uważał za fundamentalny punkt każdego prawdziwego apostoła: własnego życia duchowego.

Sancho Dávila, sługa, który podróżował z nim z Hiszpanii do Peru i pozostawał u jego boku przez całe życie, powiedział o nim: „Był gorliwy w oddawaniu czci Bogu. Chciał dotrzeć do wszystkich. I traktował wszystkich jak braci”.
Toribio, jak podają ówczesne kroniki, każdego dnia poświęcał wiele godzin na modlitwę i medytację. Ci, którzy z nim mieszkali, byli pod wrażeniem jego oddania Jezusowi. Nie był człowiekiem, który uważał, że działalność duszpasterska może zastąpić modlitwę. Wręcz przeciwnie: jego zdolność do bezgranicznego poświęcania się dla innych wydawała się wynikać właśnie z tych godzin, które wygospodarowywał kosztem wszystkiego innego. Sancho Dávila, sługa, który podróżował z nim z Hiszpanii do Peru i pozostawał u jego boku przez całe życie, złożył po śmierci świętego poruszające świadectwo, które do dziś jest przechowywane w archiwum archidiecezji w Limie. Dávila wyjaśnił, że Toribio, pomimo szlacheckiego pochodzenia i najwyższej godności, był „niezwykle pokorny w każdym kontakcie, w rozmowie i w ubiorze” oraz że traktował „z ogromną prostotą Hiszpanów, Indian i Murzynów”.

Następnie opisał to, co widział: jałmużny rozdawane codziennie ubogim, Indian zapraszanych do jego stołu, darowizny: „Nikomu nie powiedział złego słowa, a przez cały czas, gdy byłem w jego służbie, nigdy nie widziałem go rozgniewanego. Wręcz przeciwnie, traktował wszystkich jak braci, z wielką pokorą, zawsze uśmiechnięty, ale nie tracąc przy tym swojego autorytetu”. Tak było aż do samego końca. W 1606 roku arcybiskup, już chory, udał się do Zaña. Był to 23 marca, w Wielki Czwartek. Była to jego ostatnia wizyta duszpasterska. Śmierć zaskoczyła go w ubogiej kaplicy, setki kilometrów od Limy. Zdając sobie sprawę z nadchodzącego końca, poprosił, by przeniesiono go do kościoła, aby otrzymać namaszczenie chorych. Tam odmówił Psalm 122: „Jaką radość odczułem, gdy mi powiedziano: «Pójdziemy do domu Pańskiego!»”. Następnie poprosił przeora augustianów, by zagrał mu na harfie.

CZYTAJ TAKŻE: Leon XIV: „Czy jest dla Niego miejsce w naszych czasach?”

Zmarł pośród mieszkańców wsi, w taki sam sposób, tak samo, jak przeżył większość swojego episkopatu: udając się do ludzi, zamiast czekać, aż to oni przyjdą do niego. Benedykt XIII kanonizował go w 1726 roku, a Jan Paweł II ogłosił go patronem episkopatu latynoamerykańskiego w 1983 roku. Prevost był biskupem w Chiclayo (a zatem także w Zaña) i do dziś zachęca wszystkich, by byli odważnymi pionierami, tak jak był nimi święty Toribio. Kiedy zapytano Dávilę, który służył Mogrovejo przez ponad pięćdziesiąt lat, jakim był człowiekiem, nie mówił on o soborach ani o jego szlacheckim pochodzeniu. Powiedział jedynie: „Był gorliwy w oddawaniu czci Bogu. Chciał dotrzeć do wszystkich. I traktował wszystkich jak braci”.